Janis Ritsos: z Białe plamy na bieli

Janis Ritsos

wybór wierszy z tomu Białe plamy na bieli

przekład Leszek Paul

5

Małe ruchy
kochane
gdy po kolacji
składa swoją serwetkę,
gdy spogląda w lustro
udając, że nie usłyszał
gwizdu pociągu,
gdy jego palce
w kieszeni
dotykają bezmiaru.

13

Na to czekałeś.
Nie przyszedł.
Trudno.
Wystarczy, że czekałeś
i czekasz,
obcinając paznokcie,
studiując drogowskazy
nieznanych dróg.

24

Pewnej nocy zgodziliśmy się
bez słów.
Nasza zgoda pękła
bez słów.
Ty w swoim domu.
Ja w swoim.
Pod żarówką
zaledwie piętnastu świec
piszę naszą niemą umowę.
Podpisuje ją
cień twojej dłoni.

30

Umył nóż,
uprał swoją koszulę.
Kiedy weszli,
jeszcze mokrą
trzymał w ręku.
Żadnego alibi.
Wielki zegar
wybił dwunastą.
Poszedł za nimi spokojnie
aż do parku Hesperyd.
Powiesił swoją koszulę
na gałęzi,
żeby wyschła.

43

Chciał powiedzieć
coś pięknego.
Brakowało mu przedmiotów
odpowiednich do tego.
Wyjął zegarek,
położył go na stole.
Jedenasta trzydzieści — bezkres.

81

Usłyszał
podziemną wyrocznię,
w spokoju gryząc
listek laurowy.
Nie potrafił
niczego zrozumieć.
A może właśnie to niezrozumiałe
było sensem?
Uśmiechnął się
dwuznacznym uśmiechem
i wspiął się
na święte wzgórze.
Księżyc już wzeszedł.

95

Zdezynfekowali pokoje
umarłych.
Następny proszę – powiedzieli.
Tam,
na wzgórzach, na pograniczu snu,
starożytne ognie.
Wieszcz mówił prawdę.
Znaleźli zabitego listonosza
pod drzewami oliwnymi.
Ja prowadzę swoją niedźwiedzicę.
Nauczyłem ją mówić
zamiast mnie.
I stałem się wiarygodny.

110

Białe plamy
na białym.
Nic nie widać.
Biała wyspa,
białe domy,
białe dzwonnice.
Robię dziurę
w wielkim białym murze.
O, ty,
wieczny podglądaczu,
przyłóż oko i patrz.
W głębi
całkiem nagie Piękno
przechadza się.

„Białe plamy na bieli” – „Άσπρες κηλίδες πάνω στο άσπρο”, to niepublikowany wcześniej tom poetycki Janisa Ritsosa, obejmujący 110 wierszy. Poeta napisał go w grudniu 1985 roku, a drugą wersję opracował latem 1986 roku. Rękopisy odnaleziono w archiwum Muzeum Benaki. Tom wydano po grecku i włosku, a greckie wydanie Kédros ukazało się w 2024 roku.

Dwa wiersze Zefi Daraki z tomu „Ciało bez wytrychu”

Zefi Daraki

Niecierpliwa śmierci

Tak blisko twoje włosy
teraz gdy na czole wstaje
twoja noc Ofelio

Tak bardzo tak nieszczęśliwa i pijana
z tym nędznym uśmiechem
na stopniach otchłani

rozmawiał z tobą tamten
ten z tym tak rzadkim niegdyś śmiechem
z tym niegdyś światłem
które odchodząc
drżało w objęciach

Nie poznaję cię Horacjo
z tą szkarłatną czupryną
gdy próbujesz powstrzymać
skok księcia w dół
gdzie wznosi się gwiaździsta królowa

A Ofelia
niecierpliwa śmierci
nieświadoma w wodach kukułki
zmierzchem spowija pieśni

Mówiłeś mi

Tak łatwo płaczesz
jakby istniał
od dawien dawna
płacz wzniesiony w tobie

i z wolna
się zapada

Mylę niewytłumaczalne z boskim

Veroniki Dalakoura

Mylę niewytłumaczalne z boskim // Μπερδεύω το ανεξήγητο με το Θείο

I

NIEDZIELNY wieczór.
Ciemny las ze strzelistymi drzewami.
Słyszę jęki z niewidzialnych rdzeni
Myślę — tutaj kiedyś była łąka.

Mijamy bagno pełne błota.
W nim milczący zażywają swojej kąpieli
Nieskalani poddawani próbie
Wychwalają swego Boga.

Coś jeszcze pozostaje.
Stajemy przed zamkniętymi drzwiami
Próbie stawimy stanowczy opór
W przeciwnym razie nikt z nas stąd nie wyjdzie.

Dzieci podpierają je własnymi ciałami.
Poganiają nas,
„Szybko, widzą was!
Biegnijcie — otworzą się lada chwila”.

Obrzydzenie.
Wszystko puste (szturm?)
Pułapka czy wyjście
Budzę się z wielką trwogą.

II


NIC nie jest jasne w tej przychodni.
Deszcz zasnuwa szyby
Szepcą w rzeźni
W białkach ich oczu gromadzą się gąsienice

Wystrzeliwuje w kolejnym kroku
Kieruje się ku ogromnym równinom
Tam gdzie prawią o dniu onym
I kości lśnią rozsiane.

Mówię do siebie: Zwierzę nie prowadzi cię
Ani zielony wiatr ani popiół
Sól rzuć na zgliszcza
Tutaj nie ma miłości — powiedzą.

KTOŚ

Nana Isaia

KTOŚ // ΚΑΠΟΙΟΣ

Niech nam ktoś powie
                czy właściwe było to co się stało
                               i czy my jesteśmy
                                               tymi którymi powinniśmy być…
                               Ktoś którego umysł
                mieściłby smutek.
Ten już bez racji bytu.
                Strach podważa rozliczenie.
                               Kim my jesteśmy, w jakim czasie?
                                               W dłoniach mam skałę.
                               W głębi jakiegoś błękitu.
Nieokreślona namiętność nieba.
                Piszę jedynie o sumie jednego pustego lata.
                               Ktoś którego umysł mieściłby również zapomnienie.
                Podobnie jak my sami z przedmiotami.
I z odpowiednimi naszymi słowami.
                               W nikłym świetle.
                                               Niech ktoś nam powiedzie gdzie jest grób.
                               Moje kroki zawsze omijają
                jakiekolwiek rozmyślanie o śmierci.
A ty wyśmiewcą
                straconej odsłony nieskończoności.
                                               Ty nie umiesz widzieć.
                              Więc ktoś nam musi powiedzieć.
Czy jesteśmy tymi.
                Winnymi epoki
                               jesiennej nudy.

Listopad, 80

Nana Isaia

Nana Isaia – Νανά Ησαΐα– (1934–2003) – grecka poetka, malarka, tłumaczka i krytyczka literacka, urodzona w Atenach. W latach 1959–1963 studiowała malarstwo. Brała udział w sześciu ogólnogreckich wystawach malarstwa, a w 1974 roku miała pierwszą wystawę indywidualną w ateńskiej Galerii „Ora”.

Jej poezja koncentrowała się na doświadczeniu przemijania, samotności, emocjonalnego wyobcowania oraz relacji międzyludzkich, szczególnie erotycznych. Krytyk literacki Alexandros Argyriou podkreślał charakterystyczne dla jej twórczości „oczyszczanie” emocji i przekształcanie ich w zdystansowaną refleksję nad pustką, bólem i samotnością. Ważnym elementem jej poetyki było spojrzenie na własne doświadczenie z dystansu – jak na doświadczenie drugiej osoby.

Jej dorobek obejmuje malarstwo, poezję, prozę, przekład, esej i krytykę literacką, co czyni ją ważną i wielowymiarową postacią powojennej kultury greckiej. Zmarła w Atenach w 2003 roku.

na ilustracji: Autoportret z żółtą wstążką we włosach.

Kiedy myślisz o swojej karierze

Nikolas Koutsodontis

Kiedy myślisz o swojej karierze
/ΟΤΑΝ ΣΚΕΦΤΕΣΑΙ ΤΗΝ ΚΑΡΙΕΡΑ ΣΟΥ/

Płaczesz, mój kochany
twoja poduszka przemokła, a łzy
kreślą linie na milimetrowym papierze
twojej twarzy.
Niewinna architektura
tak jak ją zaprojektowała mglistość
gwałtownej teraźniejszości.

Gdy porzucasz malowanie ściany
ziemnymi kolorami plastra miodu— zajęło ci całe popołudnie —
trenujesz jak zawsze swoją zdolność
by oddać się miłości miękki
jak ręczniczek do twarzy.

Odsuwam szyję byś mógł oddychać
swobodnie jak puszcza
podaję ci telefon — sprawdź
wyniki wyborów w gminach
o różnych progach podatkowych— może się jakoś uspokoisz.

Nie czytaj
o wysypiskach ubrań fast fashion
na afrykańskich równinach
ani o smogu.

Dniami i latami szukamy
spokoju który ukrywa się
w motorówce płaczu.

z tomu Ίσως φύγεις στο εξωτερικό [Μoże wyjedziesz za granicę], Θράκα, 2024, tłum.: Leszek Paul

Co ci mówię, kiedy budzisz się naburmuszony

Nikolas Koutsodontis

Co ci mówię, kiedy budzisz się naburmuszony
/ ΤΙ ΣΟΥ ΛΕΩ ΟΤΑΝ ΞΥΠΝΑΣ ΚΑΤΣΟΥΦΗΣ/

Nie z ambicjami kanarka
obok błękitnej mieszczańskiej lodówki
lecz mali, bardzo mali
w ciepłej historii naszego łóżka
gdzie śpisz
wypalony jak bizantyńska ikona
od kadzideł w pływającym kościele.

W porannej ciszy pokoju
cały
zwinięty w szarość — kromka
chleba jaśminowego
i jak koc pozostawał nieruchomy przez wiele godzin
wilgotny, przesiąkły jakby od obłocznej stacji benzynowej
a twoje oddechy — stada małych ptaków
przy betonowym pojniku.
Zbliżam się wtedy po cichu do twego ucha
by ustami swoimi je ulepić,
z twoich pięści zrobić małą doniczkę
przy ustach spokoju
zmieszanego z pyłem snu,
który czyni cię tak zabawnym.

z tomu Ίσως φύγεις στο εξωτερικό [Μoże wyjedziesz gdzieś za granicę], Θράκα, 2024, tłum.: Leszek Paul

Nikolas Koutsodontis

Nikolas Koutsodontis — Νικόλας Κουτσοδόντης — poeta i tłumacz pochodzący z Andros, studiował socjologię na Pantejskim Uniwersytecie Nauk Społecznych i Politycznych. Jest autorem trzech tomów poetyckich:

Χαλκομανία [Chalkomania] 2017; wyd. Thraka 2024

Μόνο κανέναν μη μου φέρεις σπίτι [Tylko nie przyprowadzaj mi nikogo do domu], wyd. Thraka, 2021; wyd. 2: 2023

Ίσως φύγεις στο εξωτερικό [Μoże wyjedziesz za granicę], wyd. Thraka, 2024

Jego debiutancki tom poetycki, Chalkomania, znalazł się wśród nominowanych do nagrody dla najlepszego debiutu poetyckiego przyznawanej przez magazyn Anagnostis. W 2018 roku otrzymał pierwszą nagrodę w konkursie poetyckim im. Giorgosa N. Kartera, organizowanym przez Fundację Aikaterini Laskaridis (ex aequo z Lenią Zafeiropoulou).

Był redaktorem pierwszej Antologii greckiej poezji queer (2023), przygotowanej we współpracy z Fundacją Róży Luksemburg (oddział grecki).

Jest członkiem Kręgu Poetów i Sieci Literatów, a w 2024 roku wszedł w skład zarządu Towarzystwa Literatów w Salonikach.

Podróż na Andros

Nikolas Koutsodontis

Podróż na Andros
/ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗΝ ΑΝΔΡΟ/

Wiedz że przez całe popołudnie
jedyną przemianą będzie blask twoich oczu
pośród morw i lwich paszczy
wyrastających w brukowanych zaułkach.


Poprowadziłbym cię za rękę tam, gdzie kiedyś
był las dębowy
a stare kobiety
kiedy wracały z domów w Smyrnie, po drugiej stronie,
gdzie prały dla ambasadorów jankesów
i szykownych Andryjczyków z diaspory
rodziły dzieci — pięć, siedem, osiem —
i po kryjomu ruszały ku kamiennym tarasom
dźwigać ciężary żeby spadło
to dziewiąte. Przypadkiem.


Zwykliśmy palić na podwórzu kufry
ramy zżarte przez korniki babcine spódnice
fotografie dalekich wujów w trumnie
zostawiliśmy
porzuconą w polu skrzynkę z narzędziami
syna który nauczył się szewstwa
a od urodzenia pasał owce
aż do młodości u Alamanosa doił z synem
pani Andriany i czasem
gdy podkręcał go szewski chłopak
i dotykał
zrzucali w grocie swoje gałgany
i dwie pary białych pośladków świeciły
jak kości mątwy na kamykach.

To między wojnami. Ten opasły chłopiec
wysoki rumiany kawał chłopa
zaciągnął się na statek i w trzy lata
rozbił sobie wnętrzności. Ciężki wypadek
i od tamtej pory nic dobrego go nie spotkało
nie było wtedy możliwości
rozumiesz…

Tego drugiego los potraktował łaskawiej
czy to dlatego że zrywał liście cytryny które pop
rozsypywał w kościele
czy że tylko za kieckami się oglądał
nigdy pracy nie przypłacił zdrowiem
i dożył sędziwego wieku z pokaźną sumką.


Katerina straciła rozum
i o czwartej trzydzieści siedem nad ranem
wali do drzwi domu, który co dwa miesiące otrzymywał listy okrętowe
Światła się zapalają
sirocco grabi siwe włosy
w środku po kamiennych schodach
schodzą lokatorzy
i otwierają aż po głębokie zmarszczki
aż po zmarłego męża dwa pokolenia wstecz.
W niedbale narzuconym szlafroku
patrzy na nich blado
tak że młodzi turyści
pisali potem opinie
jeszcze nieźle osłupiali.


Kiedy zapada zmierzch
i pomarańczowy kolor zaczyna znikać
jak klienci w małej podmiejskiej tawernie
idziemy dalej po schodach i widzę
u stóp puls, twoje falujące ciało.

Jestem wrośnięty w ten krajobraz, trzymasz mnie
a uśmiech nie gaśnie.

z tomu Ίσως φύγεις στο εξωτερικό [Μoże wyjedziesz za granicę], Θράκα, 2024, tłum.: Leszek Paul

od tłumacza: Andros od XVIII wieku była ważnym centrum żeglugi handlowej, a jej mieszkańcy bogacili się dzięki handlowi morskiemu. Długotrwała nieobecność mężczyzn pracujących na statkach ukształtowała specyficzny model życia społecznego, w którym kobiety przejmowały główną odpowiedzialność za dom i rodzinę. Z tego doświadczenia narodziła się kultura „czekania”, pełna emocji i niepewności. Motyw ten silnie przeniknął do literatury i sztuki, szczególnie w twórczości Ioanny Karystiani. Jej powieść „Mikra Anglia” oraz jej filmowa adaptacja ukazują życie na Andros jako egzystencję między rozłąką a nadzieją na powrót.

Definicja

Christos Siorikis

Definicja
Ο Ορισμός

W tej chwili
mam w plecaku
trzy klucze:
do domu
do ukochanego
i do domu na wsi
Trzymam więc
świat w swoich rękach.
Docieram do domów
na wszelkie sposoby:

pieszo
taksówką
królewskim powozem
ponaddźwiękowym samolotem

Popełniłem ogromny błąd
Śmiejcie się ze mną